Монгол бичгийн бичих дараалал

Үсэг бүрийг ямар зураасаар, ямар дарааллаар бичихийг хөдөлгөөнт зургаар харна уу. Үсгээ сонгоод, үгийн эхэн, дунд, төгсгөл дэх хэлбэрийг нь сольж үзнэ.

 

Эгшиг

Гийгүүлэгч

Гадаад үсэг

Тоо

Монгол бичгийг зөв бичих нь

Монгол бичгийг зөв бичихийн тулд үсэг бүрийг ямар зураасаар, ямар дарааллаар бичихийг мэдэх нь чухал. Энэ хуудсанд 41 үсгийн (7 эгшиг, 16 гийгүүлэгч, 8 гадаад үсэг, 10 тоо) 134 хэлбэрийн бичих дарааллыг хөдөлгөөнт зургаар үзүүлсэн.

Монгол бичгийн ихэнх үсэг үгийн эхэнд, дунд, төгсгөлд өөр өөр хэлбэртэй бичигддэг. Тусдаа бичих хэлбэр нь үсгийг дангаар нь бичих үед хэрэглэгдэнэ. Тоо зөвхөн нэг хэлбэртэй. Хэлбэр бүрийг дээрх товчоор сольж үзээрэй.

Хэрхэн ашиглах вэ

  1. Үсгээ сонгоно. Баруун талын жагсаалтаас эгшиг, гийгүүлэгч, гадаад үсэг, тооноос сонгоорой.
  2. Хэлбэрээ сонгоно. «Тусдаа», «Үгийн эхэнд», «Үгийн дунд», «Үгийн төгсгөлд» гэсэн хэлбэрийг сольж, зураас бүрийн дарааллыг харна.
  3. Дагаж бичнэ. Улаан цэг үзэгний үзүүрийг заана. Хөдөлгөөнийг дагаж цаасан дээр бичээд, хэрэгтэй бол хурдыг 0.5× болгоорой.

Үсэг бүр хэдэн зураастай вэ

Хэлбэр бүрийн зураасны тоо. «—» нь тухайн хэлбэр байхгүй гэсэн үг.

Монгол бичгийн үсэг бүрийн зураасны тоо
ҮсэгКириллЛатинТусдааЭхэндДундТөгсгөлд
аa 2321
эe 2221
иi 3322
оo 2211
уu 2211
өö 2311
үü 3311
нn 3221
нгng 3323
бb 1111
пp 1112
хq 3332
гg 5332
мm 3332
лl 3332
сs 1121
шš 3353
тt 2231
дd 2121
чč 2222
жj 2222
йy 2222
рr 3333
вw 2222
фf 2222
кk 2222
хkh 2222
цts 2222
зz 4333
хh 2211
жzh 2344
00 1———
11 1———
22 1———
33 1———
44 2———
55 1———
66 1———
77 1———
88 1———
99 1———

Монгол бичгийн махбод

Үсэг бүр хэдэн хэсгээс (махбодоос) бүтдэг. Нэрийг нь мэдвэл бичих дарааллыг цээжлэхэд хялбар.

Титэм

Үгийн эхний эгшгийн өмнө бичнэ. Мөн н, л, м болон гадаад үгийн е, х-ийн өмнө орно. Үгийн дунд, төгсгөлд ордоггүй.

Шүд

Хамгийн түгээмэл махбод. Ямагт үгийн дунд орно.

Нуруу

Зурлага, махбодыг хооронд нь холбох шулуун зураас.

Шилбэ

Дангаараа орохоос гадна нэмэлт тэмдэгтэй я (й), р болон гадаад үгийн е, в, х-ийг бүтээнэ.

Гэдэс

Үгийн эхэнд, төгсгөлд дангаараа ордоггүй. Гадаад үгийн төгсгөлд орсон о эгшгийг гэдсээр төгсгөнө.

Нум

х, г үсгийн гол махбод. Үгийн төгсгөлд и эгшиг, р гийгүүлэгчийг мөн нумаар тэмдэглэнэ.

Сүүл

а, э эгшиг болон н гийгүүлэгчийн махбод. Ямагт үгийн төгсгөлд орно.

Цацлага

а, э эгшгийн махбод. Зарим үед үгээс салангид, зарим үед залгаж бичнэ.

Өлмий

Нумтай гийгүүлэгчийн дараах шилбийг өлмийгөөр төгсгөнө. Зарим гадаад үсгийг мөн өлмийгөөр төгсгөнө.

Охор сүүл

Үгийн төгсгөлд дэвсгэрлэсэн с, эр үгийн г үсгийг охор сүүлээр төгсгөнө.

Сэрээ эвэр

ц, ч болон гадаад үгийн ц, з үсгийн махбод.

Жалжгар эвэр

Үгийн дунд орсон ж, з үсгийн махбод.

Үсгийг ялгах нэмэлт зурлага

Ижил бүтэцтэй үсгүүдийг дараах зурлагаар ялгана.

Дан дусал

Шүдний өмнө дан дусал тавьж н үсгийг бүтээнэ.

Давхар дусал

Эр үгийн г үсгийн өмнө, ш үсгийн хойно бичнэ.

Эвэр

Титэм, шүдний хойно нэмж л үсгийг бүтээнэ.

Гэзэг

Титэм, шүдний хойно нэмж м үсгийг бүтээнэ.

Өргөс

Шилбэ болон нуманд нэмж р үсгийг бүтээнэ.

Зартиг

б, ц (ч) үсгийн махбодод нэмж ф, гадаад үгийн з үсгийг бүтээнэ.

Битүү зартиг

Сэрээ эврийн хурц өнцөгт нэмж гадаад үгийн ц үсгийг бүтээнэ.

Эх сурвалж: ШУА, «Монгол бичгийн гарын авлага-I» (2023).

Бичиж сурах зөвлөгөө

Түгээмэл асуулт

Монгол бичгийг ямар чиглэлд бичдэг вэ?

Дээрээс доош босоо бичнэ. Мөрүүд зүүнээс баруун тийш дараалан байрлана.

Монгол бичигт хэдэн үсэг байдаг вэ?

Энэ хуудсанд 7 эгшиг, 16 гийгүүлэгч (нийт 23 үндсэн үсэг), 8 гадаад үсэг, 10 тоог оруулсан. Гадаад үсгийг гадаад гаралтай үг бичихэд хэрэглэнэ.

Яагаад нэг үсэг хэд хэдэн хэлбэртэй байдаг вэ?

Монгол бичгийн үсэг үгийн эхэнд, дунд, төгсгөлд өөр өөр хэлбэртэй бичигддэг. Мөн тусдаа бичих хэлбэр бий. Тиймээс энэ хуудсанд хэлбэр бүрийн бичих дарааллыг тусад нь үзүүлсэн.

Үгийн эхэнд, дунд, төгсгөлд ямар хэлбэрийг хэрэглэхийг яаж мэдэх вэ?

Үсэг үгийн аль хэсэгт орж буйгаас хамаарна: үгийн эхний үсэг эхэнд, хоорондох үсэг дунд, сүүлчийн үсэг төгсгөлд бичигдэнэ. Үсэг бүрийн хэлбэрийг энэ хуудсанд тус тусад нь үзүүлсэн.

Махбод гэж юу вэ?

Үсгийг бүтээдэг зураасны хэсгийг махбод гэнэ. Жишээ нь титэм, шүд, нум, сүүл. Дээрх «Монгол бичгийн махбод» хэсгээс нэр, хэрэглээг нь үзнэ үү.

Энэ хуудсанд ямар хэв маягийн бичлэг үзүүлсэн бэ?

Гар бичмэл (бичмэл тиг) хэв маягаар, ширхэг бүрийг бичих дарааллаар нь хөдөлгөөнт зургаар үзүүлсэн. Дармал (хэвлэмэл) хэв маягийн дүрсээс жаахан ялгаатай харагдаж болно.

Тоог яаж бичих вэ?

Монгол тооны 10 цифр бүр нэг хэлбэртэй. «Тоо» хэсгээс цифр бүрийн бичих дарааллыг үзнэ үү.

Бичих дарааллыг дахин дахин үзэж болох уу?

Болно. «Дахин тоглуулах» товчийг дарж, хурдыг 0.5×, 1×, 2× гэж сольж үзээрэй. Хөдөлгөөнийг дагаж цаасан дээр бичиж дасвал хамгийн хурдан сурна.

Утсан дээрээ дасгал хийж болох уу?

Болно. Mongol Bichig апп-д үсэг бүрийн бичих дараалал, хуруугаараа дагаж бичих дасгал, унших асуулт орсон. Бүртгэлгүй, интернэтгүй ажиллана.

Mongol Bichig апп

Утсан дээрээ үсэг бүрийн бичих дарааллыг үзэж, хуруугаараа дагаж бичээрэй. Өөрийн нэрээсээ эхэлж монгол бичгээр бичиж сурна. Апп-ын тухай · Google Play · iTeach.mn нүүр хуудас