Монгол бичгийн бичих дараалал
Үсэг бүрийг ямар зураасаар, ямар дарааллаар бичихийг хөдөлгөөнт зургаар харна уу. Үсгээ сонгоод, үгийн эхэн, дунд, төгсгөл дэх хэлбэрийг нь сольж үзнэ.
Эгшиг
Гийгүүлэгч
Гадаад үсэг
Тоо
Монгол бичгийг зөв бичих нь
Монгол бичгийг зөв бичихийн тулд үсэг бүрийг ямар зураасаар, ямар дарааллаар бичихийг мэдэх нь чухал. Энэ хуудсанд 41 үсгийн (7 эгшиг, 16 гийгүүлэгч, 8 гадаад үсэг, 10 тоо) 134 хэлбэрийн бичих дарааллыг хөдөлгөөнт зургаар үзүүлсэн.
Монгол бичгийн ихэнх үсэг үгийн эхэнд, дунд, төгсгөлд өөр өөр хэлбэртэй бичигддэг. Тусдаа бичих хэлбэр нь үсгийг дангаар нь бичих үед хэрэглэгдэнэ. Тоо зөвхөн нэг хэлбэртэй. Хэлбэр бүрийг дээрх товчоор сольж үзээрэй.
Хэрхэн ашиглах вэ
- Үсгээ сонгоно. Баруун талын жагсаалтаас эгшиг, гийгүүлэгч, гадаад үсэг, тооноос сонгоорой.
- Хэлбэрээ сонгоно. «Тусдаа», «Үгийн эхэнд», «Үгийн дунд», «Үгийн төгсгөлд» гэсэн хэлбэрийг сольж, зураас бүрийн дарааллыг харна.
- Дагаж бичнэ. Улаан цэг үзэгний үзүүрийг заана. Хөдөлгөөнийг дагаж цаасан дээр бичээд, хэрэгтэй бол хурдыг 0.5× болгоорой.
Үсэг бүр хэдэн зураастай вэ
Хэлбэр бүрийн зураасны тоо. «—» нь тухайн хэлбэр байхгүй гэсэн үг.
| Үсэг | Кирилл | Латин | Тусдаа | Эхэнд | Дунд | Төгсгөлд |
|---|---|---|---|---|---|---|
| а | a | 2 | 3 | 2 | 1 | |
| э | e | 2 | 2 | 2 | 1 | |
| и | i | 3 | 3 | 2 | 2 | |
| о | o | 2 | 2 | 1 | 1 | |
| у | u | 2 | 2 | 1 | 1 | |
| ө | ö | 2 | 3 | 1 | 1 | |
| ү | ü | 3 | 3 | 1 | 1 | |
| н | n | 3 | 2 | 2 | 1 | |
| нг | ng | 3 | 3 | 2 | 3 | |
| б | b | 1 | 1 | 1 | 1 | |
| п | p | 1 | 1 | 1 | 2 | |
| х | q | 3 | 3 | 3 | 2 | |
| г | g | 5 | 3 | 3 | 2 | |
| м | m | 3 | 3 | 3 | 2 | |
| л | l | 3 | 3 | 3 | 2 | |
| с | s | 1 | 1 | 2 | 1 | |
| ш | š | 3 | 3 | 5 | 3 | |
| т | t | 2 | 2 | 3 | 1 | |
| д | d | 2 | 1 | 2 | 1 | |
| ч | č | 2 | 2 | 2 | 2 | |
| ж | j | 2 | 2 | 2 | 2 | |
| й | y | 2 | 2 | 2 | 2 | |
| р | r | 3 | 3 | 3 | 3 | |
| в | w | 2 | 2 | 2 | 2 | |
| ф | f | 2 | 2 | 2 | 2 | |
| к | k | 2 | 2 | 2 | 2 | |
| х | kh | 2 | 2 | 2 | 2 | |
| ц | ts | 2 | 2 | 2 | 2 | |
| з | z | 4 | 3 | 3 | 3 | |
| х | h | 2 | 2 | 1 | 1 | |
| ж | zh | 2 | 3 | 4 | 4 | |
| 0 | 0 | 1 | — | — | — | |
| 1 | 1 | 1 | — | — | — | |
| 2 | 2 | 1 | — | — | — | |
| 3 | 3 | 1 | — | — | — | |
| 4 | 4 | 2 | — | — | — | |
| 5 | 5 | 1 | — | — | — | |
| 6 | 6 | 1 | — | — | — | |
| 7 | 7 | 1 | — | — | — | |
| 8 | 8 | 1 | — | — | — | |
| 9 | 9 | 1 | — | — | — |
Монгол бичгийн махбод
Үсэг бүр хэдэн хэсгээс (махбодоос) бүтдэг. Нэрийг нь мэдвэл бичих дарааллыг цээжлэхэд хялбар.
Титэм
Үгийн эхний эгшгийн өмнө бичнэ. Мөн н, л, м болон гадаад үгийн е, х-ийн өмнө орно. Үгийн дунд, төгсгөлд ордоггүй.
Шүд
Хамгийн түгээмэл махбод. Ямагт үгийн дунд орно.
Нуруу
Зурлага, махбодыг хооронд нь холбох шулуун зураас.
Шилбэ
Дангаараа орохоос гадна нэмэлт тэмдэгтэй я (й), р болон гадаад үгийн е, в, х-ийг бүтээнэ.
Гэдэс
Үгийн эхэнд, төгсгөлд дангаараа ордоггүй. Гадаад үгийн төгсгөлд орсон о эгшгийг гэдсээр төгсгөнө.
Нум
х, г үсгийн гол махбод. Үгийн төгсгөлд и эгшиг, р гийгүүлэгчийг мөн нумаар тэмдэглэнэ.
Сүүл
а, э эгшиг болон н гийгүүлэгчийн махбод. Ямагт үгийн төгсгөлд орно.
Цацлага
а, э эгшгийн махбод. Зарим үед үгээс салангид, зарим үед залгаж бичнэ.
Өлмий
Нумтай гийгүүлэгчийн дараах шилбийг өлмийгөөр төгсгөнө. Зарим гадаад үсгийг мөн өлмийгөөр төгсгөнө.
Охор сүүл
Үгийн төгсгөлд дэвсгэрлэсэн с, эр үгийн г үсгийг охор сүүлээр төгсгөнө.
Сэрээ эвэр
ц, ч болон гадаад үгийн ц, з үсгийн махбод.
Жалжгар эвэр
Үгийн дунд орсон ж, з үсгийн махбод.
Үсгийг ялгах нэмэлт зурлага
Ижил бүтэцтэй үсгүүдийг дараах зурлагаар ялгана.
Дан дусал
Шүдний өмнө дан дусал тавьж н үсгийг бүтээнэ.
Давхар дусал
Эр үгийн г үсгийн өмнө, ш үсгийн хойно бичнэ.
Эвэр
Титэм, шүдний хойно нэмж л үсгийг бүтээнэ.
Гэзэг
Титэм, шүдний хойно нэмж м үсгийг бүтээнэ.
Өргөс
Шилбэ болон нуманд нэмж р үсгийг бүтээнэ.
Зартиг
б, ц (ч) үсгийн махбодод нэмж ф, гадаад үгийн з үсгийг бүтээнэ.
Битүү зартиг
Сэрээ эврийн хурц өнцөгт нэмж гадаад үгийн ц үсгийг бүтээнэ.
Эх сурвалж: ШУА, «Монгол бичгийн гарын авлага-I» (2023).
Бичиж сурах зөвлөгөө
- Эхлээд зураасны тоо, чиглэлийг ажиглаарай. Хөдөлгөөнийг 0.5× хурдаар үзвэл жижиг нугалаа, залгалт тод харагдана.
- Үсгийг тусад нь бичсэний дараа үгийн эхэнд, дунд, төгсгөлд орох хэлбэрийг хамт давтаарай.
- Нэг үсгийг 5–10 удаа хуулан бичээд, дараа нь богино үг бичиж үзээрэй.
- Дармал (хэвлэмэл) болон бичмэл (гар бичмэл) хэв маягийн ялгааг анзаараарай. Энд үзүүлсэн нь бичмэл хэв маяг.
- Өдөр бүр 10–15 минут тогтмол дасгал хийх нь удаан цаг зарцуулахаас илүү үр дүнтэй.
Түгээмэл асуулт
Монгол бичгийг ямар чиглэлд бичдэг вэ?
Дээрээс доош босоо бичнэ. Мөрүүд зүүнээс баруун тийш дараалан байрлана.
Монгол бичигт хэдэн үсэг байдаг вэ?
Энэ хуудсанд 7 эгшиг, 16 гийгүүлэгч (нийт 23 үндсэн үсэг), 8 гадаад үсэг, 10 тоог оруулсан. Гадаад үсгийг гадаад гаралтай үг бичихэд хэрэглэнэ.
Яагаад нэг үсэг хэд хэдэн хэлбэртэй байдаг вэ?
Монгол бичгийн үсэг үгийн эхэнд, дунд, төгсгөлд өөр өөр хэлбэртэй бичигддэг. Мөн тусдаа бичих хэлбэр бий. Тиймээс энэ хуудсанд хэлбэр бүрийн бичих дарааллыг тусад нь үзүүлсэн.
Үгийн эхэнд, дунд, төгсгөлд ямар хэлбэрийг хэрэглэхийг яаж мэдэх вэ?
Үсэг үгийн аль хэсэгт орж буйгаас хамаарна: үгийн эхний үсэг эхэнд, хоорондох үсэг дунд, сүүлчийн үсэг төгсгөлд бичигдэнэ. Үсэг бүрийн хэлбэрийг энэ хуудсанд тус тусад нь үзүүлсэн.
Махбод гэж юу вэ?
Үсгийг бүтээдэг зураасны хэсгийг махбод гэнэ. Жишээ нь титэм, шүд, нум, сүүл. Дээрх «Монгол бичгийн махбод» хэсгээс нэр, хэрэглээг нь үзнэ үү.
Энэ хуудсанд ямар хэв маягийн бичлэг үзүүлсэн бэ?
Гар бичмэл (бичмэл тиг) хэв маягаар, ширхэг бүрийг бичих дарааллаар нь хөдөлгөөнт зургаар үзүүлсэн. Дармал (хэвлэмэл) хэв маягийн дүрсээс жаахан ялгаатай харагдаж болно.
Тоог яаж бичих вэ?
Монгол тооны 10 цифр бүр нэг хэлбэртэй. «Тоо» хэсгээс цифр бүрийн бичих дарааллыг үзнэ үү.
Бичих дарааллыг дахин дахин үзэж болох уу?
Болно. «Дахин тоглуулах» товчийг дарж, хурдыг 0.5×, 1×, 2× гэж сольж үзээрэй. Хөдөлгөөнийг дагаж цаасан дээр бичиж дасвал хамгийн хурдан сурна.
Утсан дээрээ дасгал хийж болох уу?
Болно. Mongol Bichig апп-д үсэг бүрийн бичих дараалал, хуруугаараа дагаж бичих дасгал, унших асуулт орсон. Бүртгэлгүй, интернэтгүй ажиллана.
Mongol Bichig апп
Утсан дээрээ үсэг бүрийн бичих дарааллыг үзэж, хуруугаараа дагаж бичээрэй. Өөрийн нэрээсээ эхэлж монгол бичгээр бичиж сурна. Апп-ын тухай · Google Play · iTeach.mn нүүр хуудас